Zbiór zawiera materiały źródłowe do artykułu Krzysztofa Bielawskiego Upamiętnienia cmentarzy żydowskich w przeszłości i obecnie, opublikowanego w pokonferencyjnym tomie zbiorowym Przestrzenie pamięci. Zabytkowe cmentarze we współczesnych kontekstach, red. A. Czerniawska, Warszawa 2025.
Cytowanie: K. Bielawski, Upamiętnienia cmentarzy żydowskich w przeszłości i obecnie, [w:] Przestrzenie pamięci. Zabytkowe cmentarze we współczesnych kontekstach, red. A. Czerniawska, Warszawa 2025, s. 31-41.
W Polsce istnieje około 1200 cmentarzy żydowskich. W wyniku daleko posuniętej destrukcji, do której doszło podczas II wojny światowej i w kolejnych dekadach oraz zgładzeniu większości polskich Żydów, wiele cmentarzy to obiekty o znacznym stopniu zniszczenia, nierzadko zabudowane i nieczytelne w przestrzeni. Artykuł porusza kwestię upamiętniania cmentarzy żydowskich w Polsce od 1944 r. do czasów obecnych, prezentuje różne formy upamiętnień cmentarzy i związane z tym wyzwania.
Dane zostały zebrane w trakcie realizacji projektu „Żydowskie życie religijne w Polsce (1944–1989)” w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki (numer projektu 2021/43/B/HS3/02925).
Zbiór zawiera 133 pliki w formatach jpg, pdf; podzielone na foldery i spakowane w sześciu plikach formatu zip oraz plik readme w formacie txt. Dokumenty pochodzą z zasobu Archiwum Akt Nowych, Archiwów Państwowych w Lublinie, Płocku i Warszawie. Fotografie wykonał autor artykułu.
Struktura danych:
1. Folder skompresowany zip o nazwie Artykul. Artykuł Krzysztofa Bielawskiego Upamiętnienia cmentarzy żydowskich w przeszłości i obecnie w formacie pdf.
2. Folder skompresowany zip o nazwie ApWarszawaBpbkwwSygn1237502 - fotokopie akt w formacie jpg z jednostki: Archiwum Państwowe w Warszawie, Oddział w Milanówku, Biuro Projektów Budownictwa Komunalnego w Warszawie, sygn. 1237/502, Projekt techniczny mauzoleum oraz zieleni na Cmentarzu Żydowskim na Bródnie, k. 1–40.
3. Folder skompresowany zip o nazwie ApPlockAmpSygn28944 - fotokopie akt w formacie jpg z jednostki: Archiwum Państwowe w Płocku, Akta miasta Płocka, sygn. 1/603/28944, Centralny Komitet Żydów w Polsce – Płock, k. 40
4. Folder skompresowany zip o nazwie AanMgkSygn910 - fotokopie akt w formacie jpg z jednostki: Archiwum Akt Nowych, Ministerstwo Gospodarki Komunalnej w Warszawie, sygn. 9/10, Grobownictwo wojenne. Korespondencja dotycząca cmentarzy żydowskich, k. 16–32.
5. Folder skompresowany zip o nazwie ApLublinSygn123211 - fotokopie akt w formacie jpg z jednostki: Archiwum Państwowe w Lublinie, Fundacja Sara i Manfred Frenkel w Lublinie, sygn. 1232/1/1, Dokumenty organizacyjne Fundacji Sara i Manfred Frenkel, k. 1–46.
6. Folder skompresowany zip o nazwie Fotografie - zdjęcia cmentarzy żydowskich autorstwa Krzysztofa Bielawskiego
a. Pomnik na cmentarzu żydowskim w Łukowie
b. Pomnik na cmentarzu żydowskim w Mławie
c. Brama i lapidarium na cmentarzu żydowskim w Ryczywole
d. Lapidarium na cmentarzu żydowskim w Serocku
7. Plik readme (txt)
Celem podjętego badania była prezentacja przykładowych projektów upamiętniania zdewastowanych cmentarzy żydowskich, zmieniających się trendów w tym zakresie oraz zwrócenie uwagi na istotne wyzwania związane z upamiętnianiem cmentarzy.
(2025)