Zbiór zawiera materiały źródłowe do artykułu Krzysztofa Bielawskiego Spuścizna materialna Żydów polskich po Zagładzie: synagogi, domy modlitwy, mykwy i cmentarze (1944–2025), opublikowanego w tomie zbiorowym Historia polskich Żydów po Zagładzie. Studia, red. A. Grabski, Warszawa 2025.
Cytowanie: K. Bielawski, Spuścizna materialna Żydów polskich po Zagładzie: synagogi, domy modlitwy, mykwy i cmentarze (1944–2025), [w:] Historia polskich Żydów po Zagładzie. Studia, red. A. Grabski, Warszawa 2025, s. 389–420
Przed wybuchem II wojny światowej w Polsce znajdowały się tysiące synagog, domów modlitwy, mykw i innych budynków służących życiu religijnemu. Liczne cmentarze były miejscami pochówku setek tysięcy Żydów, którzy mieszkali na tych ziemiach od średniowiecza. Po 1939 r. praktycznie wszystkie te obiekty uległy destrukcji lub daleko posuniętej dewastacji. Głównymi sprawcami zniszczeń były nazistowskie państwo niemieckie, część miejscowej ludności oraz polskie powojenne władze. Artykuł przybliża historię synagog, domów modlitwy, mykw, cmentarzy po 1944 r. z uwzględnieniem przemian własnościowych, stanu zachowania tych obiektów oraz perspektyw ich dalszego utrzymania.
Dane zostały zebrane w trakcie realizacji projektu „Żydowskie życie religijne w Polsce (1944–1989)” w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki (numer projektu 2021/43/B/HS3/02925).
Zbiór zawiera 147 plików w formacie jpg, podzielonych na foldery i spakowanych w 13 plikach formatu zip oraz plik readme w formacie txt. Dokumenty pochodzą z zasobu Archiwum Akt Nowych, Archiwów Państwowych w Białymstoku, Kielcach, Lublinie, Siedlcach.
Struktura danych:
1. Folder skompresowany zip o nazwie AanMapSygn1095 – kopie wybranych dokumentów z jednostki archiwalnej: Archiwum Akt Nowych, Ministerstwo Administracji Publicznej w Warszawie, sygn. 2/199/0/5.4/1095, Stan majątkowy wyznania mojżeszowego w Polsce, k. 13, 19, 23, 28, 31, 35-36, 70–75, 119–121, 142–156.
2. Folder skompresowany zip o nazwie AanMapSygn1099 – kopie wybranych dokumentów z jednostki archiwalnej:Archiwum Akt Nowych, Ministerstwo Administracji Publicznej w Warszawie, sygn. 2/199/0/5.4/1099, Żydowskie Zrzeszenia Religijne w Polsce, k. 7–8.AAN, Urząd do Spraw Wyznań, sygn. 131/503, Związek Religijny Wyznania Mojżeszowego, k. 1–2.
3. Folder skompresowany zip o nazwie AanMapSygn403 – kopie wybranych dokumentów z jednostki archiwalnej: Archiwum Akt Nowych, Ministerstwo Administracji Publicznej w Warszawie, sygn. 2/199/0/3.3/3/403, Żydowska mniejszość narodowa, k. 411.
4. Folder skompresowany zip o nazwie AanMgkSygn18 – kopie wybranych dokumentów z jednostki archiwalnej: Archiwum Akt Nowych, Ministerstwo Gospodarki Komunalnej, sygn. 885/9/18, Cmentarnictwo – porządkowanie zdewastowanych, nieczynnych cmentarzy, k. 1–9.
5. Folder skompresowany zip o nazwie AanUdswSygn396 – kopie wybranych dokumentów z jednostki archiwalnej: Archiwum Akt Nowych, Urząd do Spraw Wyznań, sygn. 13/396, Budynek synagogi, k. 7.
6. Folder skompresowany zip o nazwie AanUdswSygn323 – kopie wybranych dokumentów z jednostki archiwalnej: Archiwum Akt Nowych, Urząd do Spraw Wyznań, sygn. 9/323, Przekazanie synagogi Olsztyn, k. 1–6.
7. Folder skompresowany zip o nazwie AanUdswSygn344 – kopie wybranych dokumentów z jednostki archiwalnej: Archiwum Akt Nowych, Urząd do Spraw Wyznań, sygn. 9/344, Wywłaszczenie nieruchomości izraelickich, k. 2.
8. Folder skompresowany zip o nazwie AanUdswSygn353 – kopie wybranych dokumentów z jednostki archiwalnej: Archiwum Akt Nowych, Urząd do Spraw Wyznań, sygn. 9/353, Przekazanie bóżnicy na teatr, Kraków, k. 4–5.
9. Folder skompresowany zip o nazwie APwBOulSygn108 – kopie wybranych dokumentów z jednostki archiwalnej: Archiwum Państwowe w Białymstoku, Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Białymstoku, sygn. 4/87/0/4/108, Sprawa rewindykacji nieruchomości b. gminy żydowskiej w Białymstoku, k. 9.
10. Folder skompresowany zip o nazwie – kopie wybranych dokumentów z jednostki archiwalnej: APwBOulSygn412 Archiwum Państwowe w Białymstoku, Urząd Wojewódzki Białostocki, sygn. 71/412, Sprawy nieruchomości gmin wyznaniowych żydowskich, k. 19.
11. Folder skompresowany zip o nazwie APwKAgSNSygn56 – kopie wybranych dokumentów z jednostki archiwalnej: Archiwum Państwowe w Kielcach, Akta gminy Słupia Nowa, sygn. 139/56, Majątek gminy i gromad, k. 32;
12. Folder skompresowany zip o nazwie ApLublinSygn123211 – kopie wybranych dokumentów z jednostki archiwalnej: Archiwum Państwowe w Lublinie, Fundacja Sara i Manfred Frenkel w Lublinie, sygn. 1232/1/1, Dokumenty organizacyjne Fundacji Sara i Manfred Frenkel, k. 1–46;
13. Folder skompresowany zip o nazwie APwSpwSSygn19 – kopie wybranych dokumentów z jednostki archiwalnej: Archiwum Państwowe w Siedlcach, Starostwo Powiatowe w Siedlcach, sygn. 29/19, Gminy wyznania żydowskiego, k. 1–38.
Celem podjętego badania było przedstawienie historii i stanu zachowania synagog, domów modlitwy, mykw, cmentarzy w Polsce po 1944 r.
